Sen należy do podstawowych potrzeb każdego organizmu, której poświęcamy 1/3 naszego życia. Zaburzenia snu mogą mieć bardzo poważne, negatywne konsekwencje dla zdrowia i jakości życia człowieka. Szacuje się, że ponad 1/3 dorosłych doświadcza w pewnym momencie życia przejściowej bezsenności. W około 40% przypadków stan ten może przekształcić się w chorobę przewlekłą [1].

Bezsenność jest zaburzeniem polegającym na odczuwaniu własnego snu za niewystarczający lub za sen o złej jakości w wyniku obecności jednego lub kilku spośród następujących objawów: trudności z zasypianiem, trudności w utrzymaniu snu, zbyt wczesne budzenie się, odczuwanie snu jako niedającego wypoczynku [2]. Niewystarczająca ilość snu może skutkować m.in. zaburzeniami nastroju, zmęczeniem, upośledzeniem funkcji poznawczych, a wręcz trudnościami w codziennym funkcjonowaniu w pracy czy w szkole. Zaburzenia snu często występują wraz ze stanami depresyjnymi czy też lękowymi [3]. Krótkotrwała bezsenność zazwyczaj występuje jako następstwo przeżywania silnego stresu, związanego np. z sesją egzaminacyjną, stratą bliskiej osoby, utratą pracy, przeprowadzką czy problemami zdrowotnymi [4, 5]. Powyższe zaburzenia snu prowadzą z kolei do wyczerpania fizycznego, które generuje lęk przed zaburzeniami snu, powodujący nadmierne wzbudzenie, co finalnie znów skutkuje bezsennością. Schemat ten nazywany jest „błędnym kołem bezsenności” [5, 6].

Bezsenność może być leczona różnymi metodami, w tym terapią poznawczo-behawioralną (właściwa higiena snu, edukacja na temat snu i jego roli, treningi relaksacyjne, techniki zatrzymania myśli, uruchomienia wyobraźni, myślenia paradoksalnego itd.) lub farmakologicznie [7].

Leki o działaniu hipnotycznym (nasennym) powinny być stosowane jedynie wówczas, kiedy inne środki okazały się nieskuteczne lub gdy nie można opanować przyczyny zaburzeń snu. Syntetyczne leki hipnotyczne nie tylko mogą wywoływać uciążliwe działania niepożądane, takie jak: osłabienie funkcji intelektualnych, oszołomienie, zawroty głowy czy zaburzenia koordynacji. Co więcej, po pewnym czasie stosowania, w licznych przypadkach, zmniejsza się również ich skuteczność. Sytuacja taka prowadzi do zwiększania dawki przyjmowanego leku celem utrzymania efektu nasennego [8].

W leczeniu bezsenności szerokie zastosowanie mają również leki, które nie wywołują bezpośredniego efektu hipnotycznego. Ich działanie polega na znoszeniu napięcia nerwowego, uczucia lęku czy też niwelowaniu objawów depresyjnych, w następstwie czego obserwuje się korzystny wpływ na sen u pacjentów [2, 8].

Surowcem, który w świecie leku naturalnego posiada analogiczny profil działania, jest ziele męczennicy cielistej. W następstwie swojego działania przeciwlękowego (anksjolitycznego) męczennica cielista (Passiflora incarnata) wykazuje korzystny wpływ na jakość snu [9]. Badania nad wpływem męczennicy cielistej na jakość snu najczęściej oceniano wykorzystując prowadzone przez pacjentów dzienniczki snu oraz inne narzędzia oceny własnej, mierzące różne aspekty zaburzonego snu (np. skalę nasilenia bezsenności, kwestionariusz jakości snu). W niektórych badaniach wykonywano również polisomnografię, gdzie specjalna aparatura rejestrowała w ciągu nocy m.in. fale mózgowe, ruchy gałek ocznych, napięcie mięśni, pracę serca oraz saturację. Uzyskane w ten sposób wyniki potwierdziły, że stosowanie męczennicy cielistej korzystnie wpływa na niektóre obiektywne i subiektywne parametry snu, w tym wydłuża całkowity czas snu [9, 10, 11, 12].

Jednocześnie dane z różnych badań klinicznych wskazują, że męczennica cielista nie wywołuje u pacjentów zwiększonej sedacji, ani nie zaburza funkcji psychomotorycznych [9, 13].

Bibliografia

  1. Pavlova MK, Latreille V. Sleep Disorders. The American Journal of Medicine. 2019;132(3):292–9.
  2. Wichniak A, Wierzbicka A, Jernajczyk W. Zasady rozpoznawania i leczenia bezsenności. Psychiatria w Praktyce Klinicznej. 2008;1(1):30–9.
  3. Makowska I. Farmakoterapia bezsenności. Lek w Polsce. 2014;24(04):14-22.
  4. Rutter P, Błaszczyna N, Pluta J. Opieka farmaceutyczna: objawy, rozpoznanie i leczenie. Wydanie 3. Wrocław: Edra Urban & Partner; 2018.
  5. Gajda E, Wanot B, Biskupek-Wanot A. Zaburzenia snu. Problemy zdrowia publicznego. T.1: 36-45. 2020.
  6. Ostrowska A. Bezsenność starszych osób w Europie. Miscellanea Anthropologica et Sociologica. 2018;19(2):46–63.
  7. Gackowski M, Mądra-Gackowska K, Kędziora-Kornatowska K, Koba M. Farmakoterapia bezsenności u pacjentów w starszym wieku. Geriatria. 2019;13:90-96.
  8. Mutschler E. Kompendium farmakologii i toksykologii Mutschlera. Buczko W, redaktor. Wrocław: MedPharm Polska; 2011.
  9. Jawna K, Mirowska-Guzel D, Widy-Tyszkiewicz E. Męczennica cielista (Passiflora incarnata L.) – roślina lecznicza o wielokierunkowym działaniu farmakologicznym. Postępy Fitoterapii. 2014;4:252-258.
  10. Magiera A, Jagiełło M, Marchelak A. Męczennica cielista (Passiflora incarnata L.) jako element fitoterapii wybranych, wskazanych przez Europejską Agencję Leków, dolegliwości ośrodkowego układu nerwowego. Farmacja Polska. 2025;80(11):767–85.
  11. Lee J, Jung HY, Lee SI, Choi JH, Kim SG. Effects of Passiflora incarnata Linnaeus on polysomnographic sleep parameters in subjects with insomnia disorder: a double-blind randomized placebo-controlled study. International Clinical Psychopharmacology. 2020;35(1):29.
  12. Harit MK, Mundhe N, Tamoli S Sr, Pawar V, Bhapkar V, Kolhe G, Mahadik S, Kulkarni A, Agarwal A. Randomized, Double-Blind, Placebo-Controlled, Clinical Study of Passiflora incarnata in Participants With Stress and Sleep Problems. Cureus. 2024;16(3):e56530.
  13. Janda K, Wojtkowska K, Jakubczyk K, Antoniewicz J, Skonieczna-Żydecka K. Passiflora incarnata in Neuropsychiatric Disorders—A Systematic Review. Nutrients. 2020;12(12):3894.